Instytut Badań Zmian Społecznych Partner portalu

Umieralność seniorów w 2020 r. wzrosła o 30%

10 grudnia Autor: ZmianySpoleczne.pl

Umieralność w 2020 r. znacząco podskoczyła. Tyczy się to zwłaszcza przedstawicieli najstarszej grupy Polaków. Średnio tygodniowo w 2020 roku w Polsce umierało 8 121 osób – tak wynika z danych GUS, co do ilości zgonów według tygodni. Przyjrzeliśmy się niepokojącym, olbrzymim tendencjom wzrostowym w przypadku umieralności seniorów, które względem ubiegłego roku wzrosły o prawie 30%. Przeanalizowaliśmy również dane GUS, dzięki czemu udało nam się ustalić, w której grupie Polaków występuje największe ryzyko zgonu.

Mężczyźni nie dożywają emerytury

Najwyższą umieralność Polaków i Polek odnotowujemy w grupie wiekowej od 60 do 90 i więcej lat. Dysproporcje pomiędzy płciami są jednak wyraźnie widoczne. Mężczyźni ponad dwukrotnie rzadziej dożywają wieku emerytalnego i dwukrotnie częściej umierają tuż po jego osiągnięciu. Łącznie w okresie od 1. do 44. tygodnia 2020 roku w grupie osób od 60 do 90 i więcej lat zmarło 153 544 Polaków i 161 186 Polek, co jest interesującym zjawiskiem. Proporcjonalnie w Polsce umieralność jest wyższa u mężczyzn, lecz w przypadku seniorów sytuacja prezentuje się nieco inaczej. Można by pomyśleć, iż ta 5% dysproporcja na niekorzyść kobiet wynika z sytuacji pandemicznej. W końcu to osoby starsze są szczególnie narażone na śmierć w przypadku zakażenia koronawirusem, a to właśnie kobiety statystycznie częściej dożywają późnego wieku.

Jednakże jeśli przyjrzymy się danym za rok 2019 w okresie od 1. do 44. tygodnia, to dysproporcja jest jeszcze wyższa i wynosi 8,5%! Wówczas w grupie o tym samym przedziale wiekowym zmarło 153 199 Polek i 141 201 Polaków. Przyczyn dysproporcji zatem należy upatrywać się w czymś innym niż pandemia koronawirusa. Najpewniejszym powodem różnic w umieralności kobiet i mężczyzn w grupie od 60 do 90 i więcej lat jest zawyżenie liczby zgonów u płci żeńskiej w wieku od 80 roku życia. Wówczas to umiera więcej kobiet niż mężczyzn, co jest spowodowane prawdopodobnie zwyczajnie większą liczebnością Polek w tym wieku.

Procentowy rozkład zgonów od 1. do 44. tyg. 2020 roku

13.1%
17.7%
17.8%
12.6%
15%
13.4%
10%
5.8%
8.8%
11.2%
10.4%
16.8%
21.4%
25.3%
60-64 lata
65-69 lat
70-74 lata
75-79 lat
80-84 lata
85-90 lat
90 i więcej lat

Procentowy rozkład zgonów od 1. do 44. tyg. 2019 roku

14.8%
18.6%
16%
13.3%
15.4%
13.4%
8.4%
6.6%
9.3%
10%
11.3%
17.9%
22.6%
22.2%
60-64 lata
65-69 lat
70-74 lata
75-79 lat
80-84 lata
85-90 lat
90 i więcej lat

Umieralność wśród seniorów w 2020 r. przeraża

W grupach wiekowych 60-64, 65-69 i 70-74 w okresie od 1. do 44. tygodnia 2020 roku umarło kolejno:

Mężczyźni:

  • 20 215 (60-64);
  • 27 308 (65-69);
  • 27 413 (70-74).

Kobiety:

  • 9 400 (60-64);
  • 14 277 (65-69);
  • 18 131 (70-74).

W przypadku roku 2019 w okresie od 1. do 44. tygodnia liczba zgonów rozkłada się w następujący sposób:

Mężczyźni:

  • 20 967 (60-64);
  • 26 262 (65-69);
  • 22 518 (70-74).

Kobiety: 

  • 10 130 (60-64);
  • 14 244 (65-69);
  • 15 422 (70-74).

Od 75 do 84 lat występuje najniższa dysproporcja między płciami. Do 80 roku życia w Polsce umiera więcej mężczyzn niż kobiet. Interesująca jest natomiast to, iż w 2020 roku w porównaniu do roku poprzedniego, kobiet w grupie 90 i więcej lat zmarło blisko o 20% więcej. W 2019 r. liczba zgonów za okres od 1. do 44. tygodnia wyniosła 34 023, a w 2020 r. aż 40 801. Wytłumaczeniem ponownie mogłaby być sytuacja pandemiczna, lecz w pozostałych grupach wiekowych dysproporcja nie jest aż tak porażająca. Przykładowo kobiet w wieku od 85 do 89 lat w 2020 r. zmarło zaledwie o 0,06% więcej niż w roku ubiegłym.

Identyczny przypadek zauważamy u mężczyzn. Od 2019 roku umieralność w grupie 90 i więcej lat wzrosła o prawie 30%. W 2019 r. od 1. do 44. tygodnia we wcześniej wymienionej grupie zmarło 11 892 mężczyzn. W 2020 było to już 15 424. Aby upewnić się, iż nie jest to zwykłe zrządzenie losu, na portalu ZmianySpoleczne.pl sprawdziliśmy również dane GUS za 1. do 44. tygodnia 2017 i 2018 roku. W 2017 r. zmarło 12 772 mężczyzn w tym przedziale wiekowym, a w 2018 r. 11 626. Toteż ponownie – mamy wzrost o prawie 30%.

Sytuacja kobiet jest tożsama. W 2018 r. w okresie od 1. do 44. tygodnia zmarło 33 415 przedstawicielek płci żeńskiej w grupie osób powyżej 90 roku życia. W 2017 zaś 32 170. Nie ma zatem wątpliwości, iż umieralność wśród najbardziej wiekowych Polaków i Polek przerażająco wzrosła w 2020 r. – aż o kilkadziesiąt procent.

Liczba zgonów od 1. do 44. tyg. 2019 roku

mężczyźni
kobiety

Liczba zgonów od 1. do 44. tyg. 2020 roku

mężczyźni
kobiety

Umieralność wśród mężczyzn znacznie wyższa

Średnio rocznie w Polsce umiera 203 600 mężczyzn i 182 053 kobiet. Jak wynika z naszej analizy danych GUS, co do ilości zgonów w Polsce w latach 1980-2019 – przedstawicieli płci męskiej umiera o 11% więcej niż płci przeciwnej. Najwyższą dysproporcję odnotowaliśmy w 1980 roku, kiedy to zmarło 190 833 mężczyzn i 162 331 kobiet. Umieralność u płci męskiej była zatem wówczas o 17,5% wyższa. Najniższa dysproporcja, to natomiast rok 2018, w którym odnotowaliśmy 213 647 zgonów mężczyzn i 200 553 zgonów kobiet. Umieralność u przedstawicieli płci męskiej była wówczas o 6,52% wyższa niż u płci przeciwnej. Na podstawie danych GUS można wysnuć wniosek, iż dysproporcja w ilości zgonów zaczyna stopniowo zmniejszać się i zanikać. Od 1980 roku spadła o prawie 11%. Wciąż to jednak mężczyźni statystycznie częściej umierają.

Nierównomierne rozłożenie zgonów widoczne jest także w przypadku podziału administracyjnego naszego kraju. Najwięcej mężczyzn w 2019 roku umarło w woj. mazowieckim, bo aż 29 388. Najmniej za to w woj. opolskim – 5 511. Największą ilość zgonów kobiet również odnotowujemy w woj. mazowieckim – 28 280, a najmniejszą w woj. opolskim – 5 183. Trudno jednak jest się upatrywać w tym innych przyczyn niż po prostu różnić w liczbie ludności w poszczególnych jednostkach podziału administracyjnego. Opolskie jest najmniejszym i najmniej ludnym województwem w kraju, w przeciwieństwie do Mazowsza.

Liczba zgonów mężczyzn na przestrzeni lat

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Liczba zgonów kobiet na przestrzeni lat

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Co ciekawe dysproporcje w umieralności widoczne są w każdej grupie wiekowej – w tym wśród niemowląt. Różnica w ilości zgonów dzieci jest jeszcze bardziej pogłębiona. Wyciągając średnią z lat 1980-2019 – okazuje się, iż w Polsce rocznie umiera 3 474 chłopców i 2 587 dziewczynek. Ukazuje nam to, iż umieralność wśród niemowląt płci męskiej jest wyższa aż o 34% względem płci przeciwnej. Średnia umieralność w tym okresie zawyżona jest jednak przez lata 1980-2000, gdyż ilość zgonów wśród dzieci jest z roku na rok coraz niższa. W 1980 odnotowano 17 700 przypadków śmierci wśród niemowląt, w 2019 było już ich jednak o 92% mniej. Wówczas zmarło 1 412 niemowląt, kolejno 749 chłopców i 663 dziewczynek, co za tym idzie różnica w umieralności między płciami wyniosła 13%.

Liczba zgonów dzieci z podziałem na płeć

chłopcy
dziewczynki

Umieralność na wsiach o 45% mniejsza

Liczba zgonów na wsiach i w miastach

Miasta
Wsie

Na terenach wiejskich odnotowujemy 157 128 zgonów rocznie. To aż o 45% mniej niż w miastach, gdzie co roku umiera 228 525 Polaków i Polek. Te różnice można wytłumaczyć oczywiście ilością mieszkańców i gęstością zaludnienia. Ciekawa jest natomiast dysproporcja w rozłożeniu umieralności przez wzgląd na płeć. Okazuje się bowiem, iż na terenach wiejskich umiera o 18,67% więcej mężczyzn niż kobiet. W przypadku miast różnica ta wynosi 7,37%. Co więcej – mężczyźni żyją w miastach statystycznie dłużej niż na wsiach, w przypadku kobiet mamy jednak odwrotną sytuację.

Liczba zgonów mężczyzn w miastach

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Liczba zgonów kobiet w miastach

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Liczba zgonów mężczyzn na wsiach

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Liczba zgonów kobiet na wsiach

1980
1990
2000
2010
2018
2019

Średni wiek dożywalności płci męskiej w miastach wynosi 74,5 lata, a na wsiach 73,4. Statystyczna, ogólna długość życia mężczyzn w Polsce wynosi 74,1 roku. Co się zaś tyczy kobiet – te w miastach dożywają do 81,7 roku, a na wsiach do 81,8 roku. Według danych GUS kobiety statystycznie umierają w Polsce po osiągnięciu 81,8 roku. Wyciągając średnią zarówno z dożywalności kobiet, jak i mężczyzn wychodzi na to, iż Polacy dożywają do 77,8 lat. Kobiety statystycznie żyją aż o 7,7 lat dłużej od mężczyzn.

Umieramy na choroby serca częściej niż na nowotwory

W 2018 roku najczęściej aż 40% zgonów spowodowane było chorobami układu krążenia. Na drugim miejscu uplasowały się nowotwory – 26% Polaków i Polek zmarło z ich powodu. W 2018 roku łącznie odnotowaliśmy 414 200 zgonów, w tym 213 647 mężczyzn i 200 553 kobiet. Przedstawicielki płci żeńskiej aż o 18,8% częściej umierają z powodu chorób układu krążenia od płci męskiej. Mężczyźni za to o 19,3% więcej padają ofiarami nowotworów. 91 188 kobiet i 76754 mężczyzn w 2018 roku zmarło przez choroby układu krążenia. W przypadku nowotworów było to kolejno 49 808 kobiet i 59 468 mężczyzn. Spore żniwo zbierają również choroby układu pokarmowego i oddechowego. Na nowotwory najwięcej umiera mieszkańców woj. mazowieckiego. W 2018 roku było to 14 998 osób. Na choroby układu krążenia natomiast najczęściej umierają mieszkańcy Śląska – 22 337 w 2018 r. Per capita rozkłada się to jednak inaczej, bowiem 315,8 na 100 tys. mieszkańców woj. śląskiego zmarło w 2018 r. na nowotwory, a na choroby układu krążenia 356,8. Per capita Śląsk jest niechlubnym zwycięzcą umieralności.

Najczęstsze przyczyny śmierci mężczyzn

Choroby układu krążenia
Nowotwory
Objawy, cechy chorobowe i nieprawidłowe wyniki badań
Choroby układu oddechowego
Czynniki zewnętrzne
Choroby układu pokarmowego

Najczęstsze przyczyny śmierci kobiet

Choroby układu krążenia
Nowotwory
Objawy, cechy chorobowe i nieprawidłowe wyniki badań
Choroby układu oddechowego
Choroby układu pokarmowego
Czynniki zewnętrzne

Mężczyźni umierają także częściej z powodu czynników zewnętrznych, takich jak wypadki, zatrucia, samobójstwa czy zabójstwa. Ilość zgonów przedstawicieli płci męskiej w tej kategorii jest aż o 194% wyższa niż u kobiet. Olbrzymim problemem mężczyzn w Polsce są samobójstwa, które popełniają 6,7 razy częściej niż kobiety. Pod względem samobójstw plasujemy się w czołówce krajów europejskich. Mamy również drugą – po Malcie – najwyższą dysproporcję pomiędzy śmiercią poniesioną z własnej ręki w przypadku podziału na płeć. W 2018 roku na swoje życie targnęło się aż 3 870 mężczyzn i 571 kobiet. Polacy padali także trzykrotnie częściej ofiarami zabójstwa od Polek. W 2018 roku zabitych zostało 155 mężczyzn i 50 kobiet.

Podsumowując całą naszą analizę na podstawie danych GUS, możemy stwierdzić, iż grupą, którą cechuje najwyższa umieralność to mężczyźni mieszkający w miastach w grupie wiekowej 70-74 lat z woj. śląskiego i mazowieckiego, których zgon nastąpić może z powodu nowotworów lub chorób układu krążenia.